وظایف پرستار سالمند در منزل؛ ۱۰ وظیفه مجاز و حدود مسئولیت

وظایف پرستار سالمند در منزل فقط «کمک به سالمند» نیست و دامنه‌ی مشخصی دارد. بسیاری از خانواده‌ها پیش از استخدام نمی‌دانند پرستار دقیقاً چه کارهایی را انجام می‌دهد و چه کارهایی از او نباید خواست. همین ابهام معمولاً بعد از چند روز به دلخوری تبدیل می‌شود.

در این راهنما ۱۰ وظیفه‌ی مجاز، کارهایی که نباید از پرستار انتظار داشت و یک چک‌لیست توافق را مرور می‌کنیم. این مطلب جای نظر پزشک را نمی‌گیرد و برای آگاهی خانواده نوشته شده است.

پرستار سالمند در منزل چه کسی است؟

پرستار سالمند فردی است که در خانه از سالمند مراقبت می‌کند و نیازهای روزمره و مراقبتی او را پوشش می‌دهد. کار او با پرستار بیمارستان فرق دارد، چون در منزل امکانات درمانی محدودتر است و تصمیم‌های پزشکی با پزشک معالج است.

اگر سالمند بیماری خاصی دارد، وظایف پرستار سالمند در منزل به شرایط او بستگی پیدا می‌کند. برای مقایسه با مراقبت از بیمار غیرسالمند می‌توانید وظایف پرستار بیمار در خانه را هم بخوانید.

نکته‌ی مهم: پرستار «مراقبت و گزارش» می‌کند. «تشخیص و تصمیم درمانی» کار پزشک است. همین یک جمله مرز اصلی وظایف پرستار سالمند در منزل را نشان می‌دهد.

چرا تعریف وظایف پرستار مهم است؟

وقتی وظایف پرستار سالمند در منزل مکتوب و روشن نباشد، هر دو طرف دچار سوءتفاهم می‌شوند. خانواده انتظار کارهای زیادی دارد و پرستار فکر می‌کند بخشی از آن‌ها در حیطه‌ی کارش نیست.

شرح وظایف روشن سه فایده دارد:

• سالمند مراقبتی منظم و قابل پیش‌بینی می‌گیرد.
• خانواده می‌داند چه گزارشی و در چه ساعتی انتظار داشته باشد.
• پرستار از کارهای خارج از صلاحیت و فشار اضافی دور می‌ماند.

به همین دلیل پیش از انتخاب، وظایف پرستار سالمند در منزل را بخوانید و با شرایط پدر یا مادر خود مقایسه کنید.

۱۰ وظیفه‌ی مجاز پرستار سالمند در منزل

برای اینکه بدانید وظایف پرستار سالمند در منزل دقیقاً چیست، این ۱۰ مورد را بررسی کنید. هر مورد بر پایه‌ی نیاز سالمند و دستور پزشک تنظیم می‌شود.

۱. کمک در بهداشت فردی

شست‌وشوی بدن، حمام، مسواک یا شستن پروتز دندان، شانه‌کردن مو، کوتاه‌کردن ناخن و تعویض لباس از کارهای اصلی است. این بخش از وظایف پرستار سالمند در منزل باید با حفظ حریم و احترام انجام شود. برای سالمند بستری، تعویض پوشک سالمند در بستر هم در همین بخش قرار می‌گیرد

۲. تغذیه و مایعات

پرستار غذا را طبق رژیم تعیین‌شده آماده می‌کند، در غذا خوردن کمک می‌کند و مایعات مصرفی را پیگیری می‌کند. اگر سالمند در بلعیدن مشکل دارد، حالت نشستن حین غذا و نرمی غذا اهمیت دارد. هر تغییر در اشتها هم باید گزارش شود.

۳. دادن دارو طبق نسخه

پرستار داروها را در ساعت درست و با دوز نوشته‌شده‌ی پزشک به سالمند می‌دهد و مصرف را یادداشت می‌کند. او دارو را عوض نمی‌کند و داروی جدید بدون نسخه نمی‌دهد. اگر سالمند دارویی را رد کرد یا حالش بد شد، موضوع را سریع گزارش می‌کند.

۴. پایش علائم حیاتی

اندازه‌گیری فشار خون، نبض، دمای بدن و تعداد تنفس از وظایف رایج است. اگر پزشک دستور داده باشد، قند خون هم با دستگاه سنجیده می‌شود. مهم‌تر از خود عدد، ثبت منظم آن است تا پزشک روند تغییرات را ببیند.

۵. جابه‌جایی و پیشگیری از زخم بستر

تغییر وضعیت سالمند کم‌تحرک، مراقبت از پوست و استفاده از تشک مناسب جلوی زخم بستر را می‌گیرد. جزئیات این کار برای سالمند بستری را در مراقبت از سالمند زمین‌گیر مفصل خوانده‌اید یا می‌توانید بخوانید.

۶. پیشگیری از افتادن

افتادن یکی از خطرهای اصلی سالمندی است. پرستار مسیر راه‌رفتن را بررسی می‌کند، سالمند را موقع رفتن به دستشویی همراهی می‌کند و موانع محیط را گزارش می‌دهد. برای راهکارهای عملی پیشگیری از افتادن سالمند در منزل را ببینید. اطلاعات سازمان جهانی بهداشت درباره‌ی افتادن هم تأیید می‌کند که افتادن در سالمندان شایع و قابل پیشگیری است.

۷. همراهی در تحرک و ورزش سبک

پیاده‌روی کوتاه در خانه یا حیاط، حرکات کششی ساده و کمک به نشستن و برخاستن، بخشی از مراقبت روزانه است. میزان تحرک باید با توان سالمند و نظر پزشک یا فیزیوتراپیست هماهنگ باشد.

۸. همراهی و حمایت روانی

گفت‌وگو، گوش‌دادن، بازی فکری ساده و همراهی در برنامه‌ی روزانه، تنهایی سالمند را کم می‌کند. پرستار نباید سالمند را تحقیر یا مجبور کند. اگر نشانه‌هایی مثل بی‌حوصلگی طولانی، بی‌اشتهایی یا اضطراب دید، آن را گزارش می‌کند.

۹. همراهی در مراجعه‌ی پزشکی

رساندن سالمند به مطب یا آزمایشگاه، همراه‌داشتن دفترچه‌ی دارویی و یادداشت سؤال‌های خانواده، به ویزیت مؤثرتر کمک می‌کند. تصمیم‌گیری نهایی درباره‌ی درمان همچنان با خانواده و پزشک است.

۱۰. گزارش به خانواده و پزشک

آخرین مورد از وظایف پرستار سالمند در منزل گزارش‌دهی است. گزارش ساده‌ی روزانه شامل غذا، مایعات، دارو، دفع، خواب و تغییر حال عمومی است. اگر حال سالمند ناگهان بد شود، اولویت اطلاع به خانواده و تماس با اورژانس ۱۱۵ است، نه انتظار یا اقدام شخصی. برای کم‌کردن فشار روی خانواده هم خستگی مراقب سالمند را فراموش نکنید.

وظایف و حدود مسئولیت پرستار سالمند در یک نگاه

جدول زیر حدود مسئولیت را در چند مورد از وظایف پرستار سالمند در منزل نشان می‌دهد:

کارهایی که از پرستار سالمند نباید انتظار داشت

بخش مهمی از وظایف پرستار سالمند در منزل به همین مرزها مربوط است. این کارها معمولاً جزو شرح وظایف نیست:

• تجویز دارو، تغییر دوز یا قطع دارو بدون نظر پزشک
• تشخیص بیماری یا تصمیم درباره‌ی درمان
• انجام کارهای تخصصی پزشکی بدون دستور پزشک و صلاحیت لازم
• کار خانه‌داری سنگین مثل نظافت کامل خانه یا آشپزی برای همه‌ی اعضای خانواده
• مدیریت امور مالی، بانکی و اسناد سالمند
• تنهاگذاشتن سالمند پرخطر، مثل مبتلا به آلزایمر یا افتادن مکرر

هشدار: اگر درباره‌ی انجام کاری خارج از وظایف پرستار سالمند در منزل تردید دارید، قبل از انجام آن از پزشک بپرسید و نتیجه را بنویسید.

چک‌لیست توافق با پرستار سالمند

پیش از شروع کار، وظایف پرستار سالمند در منزل را با این موارد مرور و مکتوب کنید. جزئیات حقوقی‌تر را در قرارداد پرستار سالمند در منزل ببینید. اگر فقط چند ساعت در روز نیاز دارید، پرستار سالمند ساعتی هم گزینه‌ی مناسبی است.

1. ساعت شروع و پایان کار و زمان استراحت پرستار
2. فهرست دقیق وظایف روزانه و کارهای ممنوع
3. لیست داروها، ساعت مصرف و نسخه‌ی پزشک
4. رژیم غذایی و محدودیت‌های سالمند
5. شماره‌ی تماس خانواده، پزشک و اورژانس
6. نحوه‌ی گزارش روزانه به خانواده
7. شرایط خروج سالمند از منزل و همراهی او
8. مشخص‌بودن شرایط تعرفه و نحوه‌ی پرداخت پیش از شروع کار

درباره‌ی تعرفه نیز، چون عددی ثابت برای همه‌ی شرایط وجود ندارد، مطلب هزینه پرستار سالمند در منزل را بخوانید و برای برآورد دقیق تماس بگیرید.

سوالات متداول درباره‌ی وظایف پرستار سالمند در منزل

۱. وظایف پرستار سالمند در منزل شامل چه کارهایی است؟

وظایف پرستار سالمند در منزل شامل کمک در بهداشت فردی، آماده‌سازی و کمک در تغذیه، دادن دارو طبق نسخه‌ی پزشک، پایش علائم حیاتی، جابه‌جایی ایمن، پیشگیری از افتادن و زخم بستر، همراهی روزمره و گزارش وضعیت به خانواده است. دامنه‌ی دقیق باید پیش از شروع کار مکتوب شود.

۲. پرستار سالمند می‌تواند دارو تجویز یا دوز دارو را عوض کند؟

نه. تجویز دارو، تغییر دوز یا قطع دارو فقط در اختیار پزشک است. پرستار سالمند داروها را طبق نسخه و ساعت تعیین‌شده به سالمند می‌دهد، مصرف را ثبت می‌کند و اگر عارضه یا فراموشی دارو پیش آمد، همان لحظه به خانواده و پزشک اطلاع می‌دهد.

۳. آیا پرستار سالمند باید کارهای خانه را هم انجام دهد؟

مراقبت از سالمند با کار خانه‌داری تفاوت دارد. پرستار معمولاً فقط نظم محیط سالمند، مثل مرتب‌کردن تخت، اتاق و لباس‌های او را انجام می‌دهد. نظافت کامل، آشپزی برای کل خانواده و کارهای سنگین جزو شرح وظایف نیست، مگر پیش از شروع کار با هم توافق شده باشد.

۴. تفاوت پرستار سالمند و مراقب سالمند چیست؟

پرستار سالمند آموزش پرستاری یا مراقبتی دیده و می‌تواند علائم حیاتی را بسنجد، دارو بدهد و شرایط مراقبتی را گزارش کند. مراقب سالمند بیشتر روی همراهی، بهداشت، تغذیه و تحرک تمرکز دارد. انتخاب هرکدام به بیماری، میزان وابستگی و نظر پزشک سالمند بستگی دارد.

۵. حدود مسئولیت پرستار سالمند در منزل تا کجاست؟

مسئولیت پرستار در چارچوب شرح وظایف توافق‌شده و دستور پزشک است. او مراقبت روزانه را انجام می‌دهد و تغییرات را گزارش می‌کند، اما تشخیص بیماری، تغییر درمان و تصمیم پزشکی بر عهده‌ی پزشک است. در شرایط اورژانسی، نخستین کار تماس با ۱۱۵ و اطلاع به خانواده است.

۶. چطور شرح وظایف پرستار را با او توافق کنیم؟

پیش از شروع، فهرست کارها، ساعت حضور، داروها، رژیم غذایی، شماره‌ی تماس اضطراری و نحوه‌ی گزارش‌دهی را مکتوب کنید. بهتر است نکته‌های ممنوع هم نوشته شود. این توافق سوءتفاهم را کم می‌کند و هم خانواده و هم پرستار می‌دانند چه انتظاری از یکدیگر دارند.

برای تعریف وظایف پرستار سالمند در منزل با رایان درمان مشورت کنید

اگر می‌خواهید وظایف پرستار سالمند در منزل را متناسب با شرایط پدر یا مادرتان تعریف کنید، با کارشناسان رایان درمان در تهران صحبت کنید. وضعیت سالمند بررسی می‌شود و پرستار مناسب پیشنهاد می‌شود.

درخواست پرستار سالمند در منزل را ثبت کنید و مراقبت منظم و ایمن در خانه را از امروز شروع کنید.