تعویض پوشک سالمند در بستر؛ ۸ مرحله صحیح و بدون زخم

اگر از پدر، مادر یا بزرگ‌تر خانه در بستر نگهداری می‌کنید، تعویض پوشک سالمند یکی از کارهای هر روز شماست. این کار اگر درست انجام نشود، ممکن است پوست را خیس و حساس نگه دارد و راه را برای تحریک پوست و زخم بستر باز کند. در این راهنما تعویض پوشک سالمند در بستر را در ۸ مرحله‌ی ساده یاد می‌گیرید.
مطلب برای خانواده‌های مراقب در تهران نوشته شده است. توصیه‌ها عملی هستند و جای نظر پزشک یا پرستار را نمی‌گیرند. درمان و تجویز دارو یا پماد، فقط کار پزشک است.

چه زمانی پوشک سالمند را عوض کنیم؟

در تعویض پوشک سالمند قاعده‌ی ساده این است: پوشک خیس یا آلوده نباید روی پوست بماند. رطوبت پوست را نرم و حساس می‌کند. پوست نرم‌شده زودتر آسیب می‌بیند.
در عمل این نکات را رعایت کنید:

• بعد از هر بار مدفوع، پوشک را فوراً عوض کنید.
• پوشک خیس را دیر نکنید و هر چند ساعت یک‌بار وارسی کنید.
• بعد از بیدار شدن و پیش از خواب هم پوشک را بررسی کنید.
• اگر سالمند بی‌قرار است یا پوست او سوزش دارد، زودتر سراغ او بروید.

دفعات دقیق تعویض پوشک سالمند به نوع پوشک و وضعیت بدن بستگی دارد. برنامه‌ی مشخص را از پزشک یا پرستار سالمند بپرسید.

وسایل لازم برای تعویض پوشک

پیش از شروع تعویض پوشک سالمند همه‌چیز را کنار تخت بگذارید. نیمه‌کاره ماندن کار و رفت‌وآمد، سالمند را اذیت می‌کند. این وسایل کافی است:

• پوشک تمیز با سایز مناسب
• دستکش یک‌بار مصرف و کیسه‌ی زباله
• دستمال مرطوب بدون الکل یا آب ولرم و پارچه‌ی نرم
• حوله‌ی کوچک برای خشک کردن
• زیرانداز ضدآب یا پد بستر
• کرم محافظ، فقط اگر پزشک یا پرستار توصیه کرده باشد

ترمز تخت را بگیرید و اگر تخت قابل تنظیم است، ارتفاع آن را به کمر خودتان نزدیک کنید. این کار فشار روی کمر مراقب را کم می‌کند.

۸ مرحله‌ی تعویض پوشک سالمند در بستر

مراحل زیر برای سالمندی است که در بستر می‌ماند و می‌تواند به پهلو بچرخد. نحوه تعویض پوشک سالمندان با کمی تمرین راحت می‌شود. اگر سالمند سنگین است یا بیماری حاد دارد، دو نفره کار کنید.

مرحله‌ی ۱: دست‌ها را بشویید و دستکش بپوشید

دست‌ها را با آب و صابون بشویید و دستکش بپوشید. وسایل را کنار تخت بچینید. اگر پرده یا در اتاق باز است، حریم سالمند را حفظ کنید. بدن او فقط به اندازه‌ی لازم باید دیده شود.

مرحله‌ی ۲: کار را توضیح دهید

حتی اگر سالمند کم‌شنوا یا گیج است، با لحن آرام بگویید چه می‌کنید. مثلاً: «الان کمی به پهلو می‌چرخانم.» این جمله‌ها اضطراب را کم می‌کند و همکاری را بیشتر می‌کند. زانوها را کمی خم کنید تا چرخیدن آسان شود.

مرحله‌ی ۳: پوشک کثیف را باز کنید

چسب‌های دو طرف را باز کنید. قسمت جلو را پایین بکشید. سالمند را آهسته به یک پهلو بچرخانید و دست او را به نرده‌ی تخت یا روی سینه بگذارید. قسمت کثیف پوشک را به‌طرف داخل تا کنید تا آلودگی پخش نشود.

مرحله‌ی ۴: ناحیه را از جلو به عقب تمیز کنید

با دستمال مرطوب یا آب ولرم، پوست را از جلو به عقب پاک کنید. این جهت از رسیدن میکروب به مجاری ادراری جلوگیری می‌کند. دستمال را برای هر بار پاک کردن عوض کنید. مالش شدید نکنید، چون پوست سالمند نازک است.

مرحله‌ی ۵: پوست را بررسی کنید

همین حالا فرصت خوبی برای دیدن پوست است. باسن، دنبالچه، پشت ران و پاشنه را نگاه کنید. قرمزی، تاول، ساییدگی یا گرمی غیرعادی را یادداشت کنید. اگر قرمزی با فشار ملایم رنگ‌پریده نشد، آن را جدی بگیرید و به پزشک خبر دهید.

مرحله‌ی ۶: پوست را خشک کنید

پوست را با حوله‌ی نرم و با ضربه‌های ملایم خشک کنید. رطوبت لای چین‌ها هم باید گرفته شود. پوست مرطوب پوشک را نمی‌پذیرد و زودتر تحریک می‌شود. کرم محافظ را فقط طبق توصیه‌ی پزشک یا پرستار و به مقدار کم بمالید.

مرحله‌ی ۷: پوشک تمیز را بگذارید

پوشک تمیز را تا کنید و نیمی از آن را زیر بدن سالمند فرو ببرید. پد کثیف را جمع کنید. سالمند را به سمت دیگر بچرخانید، پوشک کثیف را بیرون بکشید و پوشک تمیز را صاف کنید. بعد او را به‌حالت طاقباز برگردانید. چسب‌ها را بچسبانید، طوری که دو انگشت بین پوشک و پوست جا شود. پوشک نباید خیلی سفت یا شل باشد.

مرحله‌ی ۸: جمع‌بندی و ثبت

ملافه را صاف کنید و چین‌ها را بگیرید، چون چین زیر بدن روی پوست فشار می‌آورد. سالمند را راحت قرار دهید و پتو را بکشید. پوشک کثیف را در کیسه بیندازید، دستکش را دربیاورید و دست‌ها را بشویید. اگر چیز غیرعادی دیدید، ساعت و نوع آن را یادداشت کنید تا به پزشک بگویید.

مراقبت از پوست سالمند و پیشگیری از زخم بستر

پوست سالمند نازک‌تر و آسیب‌پذیرتر از گذشته است. مراقبت از پوست سالمند فقط تمیز کردن نیست و رطوبت، فشار و اصطکاک را هم باید کم کرد. سرویس سلامت بریتانیا (NHS) توضیح می‌دهد که فشار مداوم و رطوبت روی پوست، خطر زخم فشاری را بالا می‌برد.
برای پیشگیری از زخم بستر کنار تعویض پوشک سالمند این کارها را انجام دهید:

• وضعیت بدن سالمند را طبق برنامه‌ی پزشک یا پرستار تغییر دهید.
• پوست را بعد از هر شست‌وشو کاملاً خشک کنید.
• روی دنبالچه، پاشنه و باسن فشار طولانی نیندازید.
• ملافه و لباس را بدون چین و خشک نگه دارید.
• تغذیه و آب کافی را فراموش نکنید و از پزشک بپرسید.

اگر قرمزی یا زخم دیدید، راهنمای زخم بستر را بخوانید و زودتر با پزشک یا پرستار در میان بگذارید. زخمی که شروع شده باشد، نیاز به ارزیابی تخصصی دارد.

اشتباهات رایج در تعویض پوشک سالمند در بستر

این خطاها در تعویض پوشک سالمند زیاد دیده می‌شود. با آگاهی از آن‌ها می‌توانید پوست را سالم‌تر نگه دارید:

• صبر کردن تا پوشک کاملاً پر شود: رطوبت طولانی پوست را حساس می‌کند.
• کشیدن سالمند روی ملافه: اصطکاک به پوست آسیب می‌زند. او را بلغزانید نه بکشید.
• استفاده از دستمال معطر یا الکل‌دار: پوست حساس را تحریک می‌کند.
• پودر زیاد روی پوست: گاهی کلوخه می‌شود. پیش از استفاده نظر پرستار را بپرسید.
• بستن سفت چسب‌ها: فشار و ردّ پوشک روی پوست می‌ماند.
• نادیده گرفتن قرمزی اولیه: شروع زخم را از دست می‌دهید.

اگر سالمند همکاری نمی‌کند یا گیج است

بعضی سالمندان به‌خاطر درد، خجالت یا فراموشی در برابر تعویض پوشک مقاومت می‌کنند. با آن‌ها بحث نکنید. زمانی را انتخاب کنید که آرام‌ترند. هر مرحله را کوتاه توضیح دهید و حریم را رعایت کنید.
در مراقبت از بیمار در منزل هم همین اصل پذیرفته است: احترام و آرامش مهم‌تر از سرعت است. اگر سالمند مبتلا به آلزایمر یا زوال عقل است، حضور یک چهره‌ی آشنا و لحن ثابت کمک می‌کند.
ایمنی خودتان را هم فراموش نکنید. از کمر خم نشوید و زانوها را بشکنید. برای سالمند سنگین از کمک نفر دوم استفاده کنید. اگر زمین‌خوردن سالمند نگرانتان است، پیشگیری از افتادن سالمند را هم ببینید.

چه زمانی کمک پرستار لازم است؟

همه‌ی خانواده‌ها نمی‌توانند تمام روز و شب مراقب باشند. تعویض پوشک سالمند بستری چند بار در شبانه‌روز تکرار می‌شود و خستگی مراقب را بالا می‌برد. این نشانه‌ها یعنی وقت کمک گرفتن است:

• سالمند توان چرخیدن ندارد و سنگین است.
• قرمزی یا زخم پوست شروع شده است.
• مراقب خانواده کمردرد دارد یا خسته است.
• سالمند زوال عقل دارد و همکاری نمی‌کند.
• شب‌ها نمی‌توانید بیدار بمانید.

پرستار آموزش‌دیده روش درست جابه‌جایی را می‌داند، پوست را کنترل می‌کند و تغییرات را به خانواده گزارش می‌دهد. برای آشنایی با این خدمت، صفحه‌ی پرستار سالمند را ببینید.

سوالات متداول

هر چند ساعت یک‌بار باید تعویض پوشک سالمند انجام شود؟

پوشک را هر بار که خیس یا آلوده شد عوض کنید و در فاصله‌ها هم وارسی کنید. مدفوع باید فوری تمیز شود. دفعات دقیق تعویض پوشک سالمند به نوع پوشک، میزان ادرار و وضعیت پوست بستگی دارد. برنامه‌ی مناسب را پزشک یا پرستار سالمند تعیین می‌کند و نباید فقط به ساعت تکیه کرد.

تعویض پوشک سالمند در بستر را چگونه بدون جابه‌جا کردن زیاد انجام دهیم؟

سالمند را آهسته به پهلو بچرخانید، پوشک کثیف را جمع کنید و پوشک تمیز را نیمه‌باز زیر او بگذارید. بعد او را به سمت دیگر بچرخانید و پوشک را بکشید. این روش بدون بلند کردن بدن انجام می‌شود و از کشیده شدن پوست روی ملافه جلوگیری می‌کند.

برای پیشگیری از زخم بستر هنگام تعویض پوشک چه کنیم؟

پوست را تمیز و کاملاً خشک نگه دارید، ملافه را بدون چین بکشید و پوشک را زیادی سفت نبندید. وضعیت سالمند را مرتب عوض کنید و روی نقاط استخوانی فشار نیاورید. اگر قرمزی ماند یا زخم دیدید، موضوع را به پزشک یا پرستار اطلاع دهید.

آیا برای پوست سالمند باید کرم محافظ استفاده کرد؟

بعضی سالمندان به کرم یا پماد محافظ نیاز دارند، اما نوع و زمان استفاده را پزشک یا پرستار مشخص می‌کند. همه‌ی کرم‌ها برای هر پوستی مناسب نیستند. اگر قرمزی، سوزش یا پوسته‌پوسته شدن دیدید، استفاده را متوقف و با پزشک مشورت کنید.

اگر سالمند همکاری نمی‌کند یا مقاومت دارد چه باید کرد؟

آرام بمانید، هر مرحله را با لحن مهربان توضیح دهید و عجله نکنید. زمانی را انتخاب کنید که سالمند آرام‌تر است. در بیماری‌هایی مثل آلزایمر، همراهی یک فرد آشنا کمک می‌کند. اگر مقاومت ادامه داشت، از پرستار آموزش‌دیده کمک بگیرید تا آسیبی نبیند.

چه نشانه‌هایی در پوست سالمند باید فوراً به پزشک گزارش شود؟

قرمزی که با فشار ملایم رنگ‌پریده نمی‌شود، تاول، زخم باز، پوست تیره یا داغ، ترشح و بوی بد را باید جدی گرفت. تب یا درد تازه هم هشدار است. در این حالت‌ها خودتان درمان نکنید و در اولین فرصت با پزشک یا پرستار تماس بگیرید.

چه زمانی بهتر است برای مراقبت از سالمند پرستار بگیریم؟

اگر سالمند تحرک ندارد، سنگین است، دچار زوال عقل است یا مراقب خانواده خسته شده، کمک پرستار منطقی است. پرستار تکنیک درست جابه‌جایی و مراقبت از پوست را بلد است. مناسب‌ترین نوع حضور بعد از بررسی شرایط سالمند مشخص می‌شود.

برای مراقبت از سالمند با رایان درمان تماس بگیرید

تعویض پوشک سالمند کاری است که با روش درست، آسان‌تر و ایمن‌تر می‌شود. اگر نمی‌دانید چطور از پوست سالمند مراقبت کنید یا نیاز به همراهی دارید، کارشناسان رایان درمان در تهران کنارتان هستند. شرایط سالمند را بررسی می‌کنیم و نوع مراقبت مناسب را پیشنهاد می‌دهیم.
همین حالا برای مشاوره‌ی مراقبت از سالمند تماس بگیرید